Czy myślałeś, że burze to tylko grzmoty i błyskawice? Okazuje się, że nad naszymi głowami, na wysokości blisko 90 kilometrów, rozgrywa się prawdziwy spektakl świetlny. Z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) widać kolorowe i krótkotrwałe zjawiska, o których mało kto wie.
Te kosmiczne fajerwerki – niebieskie smugi, czerwone duszki, fioletowe aureole i ultrafioletowe pierścienie – to transientne zdarzenia świetlne. Przez lata wymykały się systematycznym badaniom, ale ISS zmieniła zasady gry, dając nam niezakłócony widok na te niezwykłe zjawiska.
Jak obserwatoria kosmiczne ujawniają tajemnice burz
Od 2018 roku na ISS działa mobilne obserwatorium ASIM. Zainstalowane na zewnętrznej platformie, monitoruje interakcje między atmosferą a kosmosem. Jego zadaniem jest rejestrowanie błysków mniejszych niż paznokieć i krótszych niż bicie serca – takich, które na co dzień umykają naszej uwadze.
Ale ASIM to nie byle jaka kamera. Wyposażone w superszybkie kamery i fotometry, przekroczyło oczekiwania naukowców. To dzięki niemu w 2025 roku uchwycono spektakularny „czerwony duszek” unoszący się nad chmurami, będący efektem intensywnej aktywności elektrycznej podczas burzy.
Zagadka „czerwonych duszków” i niebieskich smug
„Czerwony duszek” to zjawisko, które pojawia się w mezosferze, wisząc jak odwrócona meduza przez zaledwie dziesięć milisekund. To naprawdę ułamek sekundy! Niebieskie smugi wystrzeliwują z wierzchołków chmur w kierunku stratosfery z niesamowitą, bezgłośną szybkością.
Oba te zjawiska są tak szybkie i wysoko, że uchwycenie ich szczegółów było niemal niemożliwe. Ale ASIM, obserwując Ziemię z orbity, daje nam tę możliwość. To jakby mieć najlepsze miejsce w pierwszej loży na kosmicznym spektaklu, o którym wiedzą nieliczni.
Dlaczego te kosmiczne zjawiska są dla nas ważne?
Słyszałeś kiedyś o tym, że burze mogą wpływać na linie energetyczne? Obserwacje transientnych zdarzeń świetlnych mogą pomóc w udoskonaleniu algorytmów ostrzegających operatorów sieci przed zagrożeniem. Pomyśl o tym jak o wczesnym ostrzeganiu, ale na skalę kosmiczną!
Co więcej, te błyski mogą zawierać tyle energii, że pasażerski samolot mógłby otrzymać krótkotrwały zastrzyk promieniowania, porównywalny do prześwietlenia klatki piersiowej!
Japoński eksperyment mappingu kosmicznych zagrożeń
Aby tworzyć mapy tych niewidzialnych zagrożeń, Japońska Agencja Eksploracji Kosmicznej, we współpracy z uniwersytetami, uruchomiła z ISS satelitę Light-1. Gdy satelita rejestruje błyski nad równikowymi systemami burzowymi, badacze planują porównać jego dane z globalnymi sieciami monitorującymi wyładowania atmosferyczne na Ziemi.
W perspektywie czasu pozwoli to stworzyć trójwymiarowy atlas miejsc, gdzie najczęściej występują te fascynujące zjawiska. To krok do lepszego zrozumienia pogody kosmicznej i jej potencjalnego wpływu na nasze życie.
Czy w czasie burzy wystarczy schować się pod drzewem?
Wielu z nas uczyło się od dziecka, że podczas burzy najlepiej szukać schronienia. Ale czy zdawałeś sobie sprawę, że zjawiska zachodzące na wysokości kilkudziesięciu kilometrów mogą mieć realny wpływ na to, co dzieje się na ziemi, i nawet na nasze podróże samolotem?
Prawdziwe zagrożenia czasami czają się tam, gdzie najmniej się ich spodziewamy. To kolejny dowód na to, jak fascynujący i wciąż pełen tajemnic jest nasz wszechświat.
Co jeszcze ukrywa przed nami kosmos?
Naukowcy wciąż odkrywają nowe oblicza naszej planety i wszechświata. Każde takie odkrycie otwiera drzwi do kolejnych pytań. Czy te kosmiczne błyski mają jakiś związek z głębszymi procesami w atmosferze, których jeszcze nie rozumiemy?
Co sądzisz o tych kosmicznych fajerwerkach? Czy wiedziałeś o ich istnieniu przed przeczytaniem tego artykułu?
